BEBEKLERDE SU TÜKETİMİ

Yaşamın temel kaynağı olan su her canlı için hayati bir öneme sahiptir. Su vücudumuzda besinleri ve oksijeni organlara taşır, vücut ısısını dengeler, metabolizmayı düzenler, toksik maddelerin vücuttan atılımını sağlar, enfeksiyona karşı savaşımda çok önemli bir görevi vardır. Anne sütü ile beslenen bebekler anne sütü aldıkları sürece 4-6 aylık oluncaya kadar yani katı ek besine başlayıncaya kadar ekstra suya gereksinim duymazlar. Anne sütündeki su onların su ihtiyacının tamamını karşılar. Formül mama ile beslenen bebeklerin de ayrıca suya ihtiyacı yoktur. Mamanın hazırlanmasında kullanılan su onlar için yeterlidir.

Bebeklere – çocuklara verilen ya da mama hazırlanmasında kullanılan suyun temizliğine çok dikkat edilmelidir. Bunun için aşağıdaki yöntemlerden yararlanabiliriz.

• Kaynatma; Bebeklere ve küçük çocuklara verilecek su eğer musluk suyu ise; fokurdadıktan sonra 3-5 dakika daha kaynatılmalı ve sonra oda sıcaklığına gelinceye kadar ağzı kapalı bir kapta soğutularak bebeklere-çocuklara verilmelidir. Kaynatılmış suyu 24 saat süre ile oda ısısında bekleterek bebeğinize verebilirsiniz. 24 saati geçtikten sonra aynı suyu bebeğinize vermeyiniz. Aynı suyu tekrar kaynatıp bebeğinize vermeyin, gerektiğinde yeni bir su hazırlayın.
• Arıtma;  Arıtma sularını 6 ayın altındaki bebeklere vermek zorunda kalırsanız ya da mama hazırlarken kullanırsanız mutlaka kaynatmalısınız. Güvenilirliğinden emin olduğunuz arıtma sularını 6 ayın üzerindeki bebeğinize kaynatmadan verebilirsiniz. Yine 6 ayın üzerinde arıtma suyu ile mama hazırlayacaksanız suyu kaynatmadan ılıtılmış halde (40-41 derece) kullanabilirsiniz.
• Paketli Sular; Plastik şişelerde ve damacanalarda uzun süre bekletilen suları bebeğinize vermeyiniz. Çünkü bebeğiniz bu sulardan fazla miktarda mikroplastik madde alır bu da onun sağlığı için zararlıdır. 
• Bebekler İçin Özel Olarak Hazırlanan Cam Şişedeki Ambalajlı Sular; Bu suları yeni doğandan itibaren her hangi bir işleme tabii tutmadan doğrudan bebeğinize verebilirsiniz.  Yine bu sularla mama hazırlarken ılıtarak bebeğinize kullanabilirsiniz. 

Eğer bebeğinize cam şişede hazır su kullanıyorsanız; kullandığınız suyun Sodyum değerinin 20mg/L, Fosfat değerinin 250 mg/L, Florür oranının 1,5 mg/L’den düşük olmasına dikkat edin.  Bu sular alkali sulardır ve vücut için oldukça yararlıdır. Daha sert sular bebeğinizin böbrek yükünü artırarak onun gelişimini olumsuz etkileyebilir.

Bebekler ve çocukların su gereksinimleri vücut yüzeyine göre erişkinlerin 2-3 katı dolaylarındadır . O nedenle susuzluğa karşı erişkinlere göre çok daha hassastırlar. Erişkinlerde vücut ağırlığının %55-%60’ı su iken; prematüre bebeklerde vücut ağırlığının %80-%85’i, yeni doğan bebeklerde (0-1 ay) %75-%80’i, 1-12 ay arasında %65-%70’i, 1 yaş üzeri çocuklarda %60/-%65’i sudur. Vücudun su gereksinimi yaşa, cinsiyete, kiloya, boya, aktiviteye, hasta ve sağlıklı olma durumuna göre değişir. O nedenle bebeklerin ve çocukların yüksek ateş, kusma, ishal gibi durumlarda susuzluğa duyarlılığı erişkinlere göre çok daha yüksektir. Sıvı kaybına karşı erişkinlere göre çok daha çabuk ve çok daha ağır etkilenirler.  

Bebeklerde – çocuklarda %5 su kaybı her hangi bir belirti vermeyebilir, %10 su kaybında huysuzluk, huzursuzluk, dudaklarda kuruma, göz yaşı yetersizliği gözlenebilir. %15 su kaybında halsizlik, iştahsızlık, baş dönmesi, baş ağrısı, bulantı, kusma, deride buruşma, göz yaşı olmaması gözlenebilir. %20’nin üzerindeki su kaybında ise görme sorunları, bilinç kaybı, böbrek yetmezliği, şok ve koma gibi ağır tablolar gözlemlenebilir. Vücudun tükettiği her 100 Kalori için kabaca 100 ML suya ihtiyacı vardır. 

Yeni doğan bebeklerin su tüketiminin yeterli olduğu yaptığı idrar ve dışkı çıkışıyla kontrol edebiliriz. Günlük 5-7 kez bezini kirletiyorsa (idrar ve dışkı sayısı dahil) aldığı sıvı miktarı yeterlidir. Daha büyük çocuklarda ise çocuk her 2-3 saatte bir tuvalete gidiyorsa, idrarı kokusuz, açık sarı renkli ya da berrak ise çocuğunuz yeterli su alıyor demektir. İdrar kokulu, rengi sarı, koyu sarı ise su tüketimi yeterli değil demektir.

Bebeğinize-Çocuğunuza suyu bardak, kaşık, enjektör ya da alıştırma bardağı ile verebilirsiniz. Asla biberonla su vermeyin. 

• 6-12 ay arası bebeklere ek gıdaya başlama döneminde her öğünden sonra 5-10 cc su sunulmalıdır. Sunulan günlük toplam su miktarı 1-2 çay bardağını geçmemelidir. 
• 1-2 yaş arası bebeğin aldığı katı besin miktarı ve hareketliliği arttığı için suya gereksinimi de artacaktır.  2-3 su bardağı miktarında (400-600 cc) suya gereksinimi olabilir. 
• 2-3 yaş dolaylarındaki çocuklarda su gereksinimi 4-5 su bardağı (800-1200 cc)  dolaylarındadır.
• 3-8 yaş arası çocuklarda su gereksinimi 1,5 – 2 Litre dolaylarında,
• 8-12 yaş arası çocuklarda su gereksinimi 2 – 2,5 Litre dolaylarında,
• 13-18 yaş arası gençlerde günlük su gereksinimi 2,5 – 3 Litre dolaylarında olabilir.

0-1 ay arası bebeklerde banyo yapılan musluk – arıtma sularının kaynatılmış ve daha sonra 37 dereceye kadar ılıtılmış olması gerekir. 1 aydan sonra temizliğinden emin olduğunuz arıtma ya da şebeke suları ile ılıtarak bebeğinize banyo yaptırabilirsiniz.

Anne ve babalar suyun önemini çocuklarına anlatmalı ve günlük su tüketimiyle çocuklarına örnek olmalılardır.

• Çocuğunuza gün boyu sık sık su teklif edin.
• Ona rol model olun, birlikte su içmeyi teklif edin.
• Çocuğunuzun suya kolay ulaşmasını sağlayın.
• Renkli ve eğlenceli bardaklar veya suluklar ile onu heveslendirin.
• Su içmeyi rutin haline getirin. Örneğin uyandıktan hemen sonra, yemeklerden 0,5-1 saat önce ya da sonra, oyun sonrası, dışarı çıkmadan önce ona su teklif edin.
• Yemeğin hemen öncesinde (0,5-1 saat) çocuğunuza su vermeyin. Çocuğunuzun midesi anne sütü, mama ve suyu ayırt edemez. Eğer beslenme öncesi mideyi su ile doldurursak zaten küçük olan midesinde anne sütüne ve mamaya yer kalmayacaktır bu da onun yeterli gıda alımını engelleyecektir.
• Karpuz, kavun, portakal, mandalina, kiraz, erik, kayısı gibi meyvelerin su miktarı fazladır bu çeşit meyveleri alması için çocuğunuzu özendirin.
• Çocuğunuzun hazır meyve suları, gazlı içecekler, aromalı içecekler, çocuklar için uygun olmayan çayları kullanmasını engelleyin.
• ÇOCUĞUNUZA SUYU TEKLİF EDİN ANCAK İÇMESİ İÇİN ASLA ZORLAMAYIN! 

TEKLİF VAR, ISRAR YOK!

Sağlıklı ve mutlu bir yaşam dileğiyle…

Çocuk Sağlığı Hastalıkları Uzmanı

Dr. Yılmaz BAY