EKRAN BAŞINDA GEÇİRİLEN SÜRENİN ZAMANLAMASI VE UZUNLUĞU  ÇOCUKLARIN UYKU KALİTESİNİ ETKİLİYOR

Uyku; Çocukların fiziksel büyümesi, zihinsel gelişimi ve duygusal dengesi için çok önemlidir. Düzenli ve kaliteli bir uyku çocuğun sağılıklı büyümesini sağlar, öğrenme kapasitesini artırır, bağışıklık sistemini güçlendirir. Büyüme hormonları derin uykuda salgılanır.

Ekran Süresi; televizyon, bilgisayar, akıllı telefonu, tablet, oyun konsolları, DVD, VCD gibi görsel iletişim araçları  ile geçirilen süreyi kapsar.  Bu iletişim araçları modern yaşamın bir gerçeğidir ve bunlardan tamamen uzak durmak günümüz koşullarında mümkün değildir. Bu araçlar doğru kullanıldığında yaşam ve aile ilişkileri açısından çok faydalı, etkili ve vazgeçilmezdir. 

Ekran süresi ve uyku arasındaki ilişki;  özellikle kış aylarında çocukların dışarıda geçirdikleri sürenin sınırlı olması ekran başında geçirdikleri sürenin uzamasıyla daha da bozulmaktadır. Bu da çocukların bedensel ve ruhsal gelişimini olumsuz yönde etkilemektedir. 

AKŞAM SAATLERİNDE EKRAN SÜRESİNİN UZAMASININ ÇOCUKLARIN UYKU KALİTESİNE OLAN ETKİLERİ:

• Ekran tarafından yayılan mavi ışık uyku düzenini sağlayan, vücudu gevşeterek uykuya hazırlayan melatonin hormonunun üretimini engelleyerek uyku düzenini bozar. 
• Ekran başında; video izlemek, oyun oynamak, internette sörf yapmak, mesajlaşmak gibi aktiviteler çocuklarda aşırı uyarılma yapar, uyanıklık süresini uzatır, uykuya dalmayı güçleştirir. Dolayısıyla uyku süresi azalır. 
• Yeterli uyku uyuyamayan çocukların bilişsel gelişimi de olumsuz etkilenir. Dikkat,  problem çözme, akademik performans gibi becerileri geriler. 
• Uyku yoksunluğu çocuklarda; sinirlilik, ruh hali değişimleri, davranışlarda bozulma, saldırganlık gibi duygusal ve sosyal zorluklara yol açarak aile, okul ve çevre uyumunu olumsuz etkiler.
• Uzun ekran süresi sonrasında çocuklar uyusalar bile daha hafif ve daha yüzeysel  uyurlar. Derin ve dinlendirici uykuya geçemezler. 
• Uyku öncesi uzun ekran süreleri fiziksel aktivitede azalma dışında sağlıksız atıştırmalıkların da tüketilmesine neden olarak  obezite riskini de artırır. 
• Yatmadan önce uyarıcı, heyecan verici içerikler, aksiyon dolu oyunlar, duygusal videolar çocukların gevşemelerini zorlaştırarak rahatlamalarına engel olur ve uykuya geçişi zorlaştırır. 
• Uzun ekran süreleri tutarlı bir uykuya yatma rutinini engeller. 
• Kontrolsüz ekran kullanımı kronik uyku bozukluklarına yol açarak çocuğun bütüncül sağlığını olumsuz olarak etkiler.

EKRAN SAATİ  KURALLARI

             Kural koymak çocuk yetiştirmenin olmazsa olmazıdır. Çocuklar doğru koyulan kralların kendi yararına olduğunu eninde sonunda bir şekilde anlayacaktır.

• 0-18 Ay arası çocuklar görsel iletişim araçlarından uzak olmalıdır.
• 18-36 Ay arasındaki çocuklar anne babaları ya da bakıcıları ile birlikte günde 1 ya da 2 kez 15-20  dakika süre ile çocuklar için özel olarak hazırlanmış çizgi filmler ya da eğitici programları izleyebilirler.
• 3-6 yaş arasındaki çocukların ekran başında geçirdikleri süre günde 2 kez 30-45 dakikayı geçmemelidir. Yaşlarına uygun çocuklar için özel olarak hazırlanmış programlardan, çizgi filmlerden yararlanılabilir.
• 6-12 yaş arasında çocuklar hafta içi günlük en fazla 1 kez 30-45 dakika, hafta sonları ise 2-3 kez 30-45 dakika süre ile çocuklar için özel olarak hazırlanmış programlardan yararlanabilirler.
• 12-18 yaş arasındaki çocuklarda: Çocuğunuzla oturup bir uzlaşmaya gidin. Ne yapmak istiyor, ne izlemek istiyor, ne süre ile izlemek istiyor, ekranda ne zaman , ne kadar kalmak istiyor. Tüm bunları yazılı olarak evin görünür bir yerine asın ve bu yazılı kuralların uygulanmasını tavizsiz bir şekilde takip edin. Ekran başında geçirilen toplam süre tatil günlerinde ve hafta sonlarında 3 saati geçmemelidir. Hafta içerisinde ise bu süre 1-1,5 saat süre ile sınırlandırılmalıdır.
• 10 YAŞ ALTINDAKİ ÇOCUKLAR ASLA YALNIZ BAŞINA EKRAN BAŞINDA OLMAMALI. Anne babalar çocuklarla birlikte olmalı, programları değerlendirilmeli, çocuğun görüşü sorulmalı, karşılaşılan olaylar hakkında fazla detaya girmeden yorumlar yapılmalı ve çocuğun da bu yorumlara katılması sağlanmalıdır.
• Çocuğun; hangi süre ile ve ne çeşit program izleyeceği önceden planlanmalı, günlük, haftalık, aylık programlar yapılmalı.
• Televizyon başında çocuklara asla yemek yedirilmemeli.
• Bir seferde 30-45 dakikadan fazla televizyon izlenmemeli.
• Çocuğun günde en fazla 3 kez 30-45 dakika televizyon izlemesine izin verilmeli.
• İstenmeyen görüntülerin yer alabileceği programlardan kaçınılmalı. 
• Çocuklar televizyon dışında başka aktivitelere yönlendirilmeli; Çocukların en önemli uğraşı oyundur. Büyükler için iş ne ise çocuk için de oyun aynıdır. Erişkin ruh sağlığı sevmek ve çalışmaksa; çocuk ruh sağlığı sevilmek ve oynamaktır. Çocuklar boş zamanlarının % 80 ‘ini oyunla geçirmelidir.
• Aile içi sohbete zaman ayrılmalı. 
• Çocukların eş, dost ve akrabalarla birlikte olmaları sağlanmalı ve onlarla yeterince zaman geçirmelerine fırsat verilmelidir.
• Kitap okuma özendirilmeli ve kitap okumaya yeterince zaman ayrılmalıdır. 
• Ev işlerinde anneye yardımcı olmak, odasını toplamak, oyuncaklarını yerleştirmek. Daha büyük çocukların yemeğe, bulaşığa, temizliğe yardımcı olması boş zaman değerlendirmesi dışında çocuğun hayata hazırlanması için de çok önemlidir.
• Her şeyde olduğu gibi anne-babalar çocuklarına örnek olmalıdır. Çocuklar gördüklerini uygularlar. Kendisi bütün gün televizyon, bilgisayar, tablet, cep telefonu kullanan anne baba çocuğuna kural koyamaz. Başta anne baba olmak üzere evde yaşayan herkesin bir ekran kullanma programı olmalıdır. Bu program ev işlerini, yemeği, oyunu, kitap okumayı, ders çalışmayı ve aile içi kaynaşmayı olumsuz etkilemeyecek ve her birine yeterli zaman bırakacak bir program olmalıdır. Yan yana değil, birlikte yaşayan bir aile yapısı içinde olunmalı, çocuk yaşamın her alanına katılmalıdır.

Sözün özü; ÇOCUKLARA YATMADAN 1 SAAT ÖNCE EKRAN KULLANIMI KESİNLİKLE YASAKLANMALI

YATAK ODASINA ASLA TELEFONLA GİDİLMEMELİDİR. Televizyon, bilgisayar, cep telefonu, tablet, oyun konsolları, DVD, VCD gibi araçlar  yaşamımızın bir gerçeğidir. Yaşamın gerçeklerini, zorluklarını ve eğlenceli yanlarını bize yansıtırlar. Doğru kullanıldığında yaşam ve aile ilişkileri açısından çok faydalı, etkili ve vazgeçilmez birer  araçtır. 

Her şeyde olduğu gibi AZI KARAR, ÇOĞU ZARAR

Sağlıklı ve mutlu bir yaşam dileğiyle…

Dr. Yılmaz BAY

  Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı