ÇOCUKLUK ÇAĞINDA GENİZ ETİ VE BADEMCİK BÜYÜKLÜĞÜ (ADENO TONSİLLER HİPERTROFİ) NE ZAMAN AMELİYAT EDİLMELİDİR?

Geniz eti (adenoid); burnun arka kısmında geniz bölgesinin her iki tarafında bulunan ağız ve burundan, gözle görülemeyen lenfoid dokudur. 

Bademcikler (tonsiller); Boğazın her iki yanında bulunan ve ağız açıldığında gözle görülebilen lenfoid dokudur. Bağışıklık sisteminin bir parçası olan her iki doku da doğumdan itibaren tüm bireylerde vardır. Bu dokular; burun ve ağızdan giren mikropları tanır ve vücudun bağışıklık yanıtının gelişmesini sağlar.

Bademcik ve geniz eti; burun ve boğazın girişinde oldukları için dışarıdan gelen havanın ve yabancı maddelerin ilk kontrol noktalarıdır. Üzerindeki kripta adı verilen derin kıvrımlar, çukurlar bir filtre gibi çalışarak mikropları kendi içine çeker ve hapsederek daha ilerilere gitmesini engeller. İçindeki özel hücreler tarafından bu mikroplar ve yabancı maddeler incelenir ve hafızaya kaydedilir. Bu dokular içerisindeki lenfosit adı verilen hücreler hızla çoğalır, mikropları yok etmek için antikor adı verilen savunma hücreleri salgılayarak mikropları öldürür. Ayrıca yine bu dokulardaki özel hücreler erken uyarı sistemiyle vücudun bağışıklık sistemini harekete geçirerek mikropların akciğerlere, mideye ve diğer organlara ulaşmasını engeller.

Bademcik ve geniz eti dokusundaki savaş kan akışını artırır, koruyucu hücre üretimi hızlanır, koruyucu hücrelerle mikropların savaşması sonucu bu dokular şişer. Bademcik ve geniz etinin şişmesi vücudun korunma sisteminin aktif olarak çalıştığının bir göstergesidir. 

Enfeksiyon esnasında büyüyen bademcik ve geniz eti normal koşullarda enfeksiyon geçtikten bir süre sonra (ortalama 15-20 gün) eski haline döner. Bazen genetik yatkınlık, çok sık enfeksiyon geçirme, alerjik rinit, gastro-özofagial reflü gibi nedenlerle geniz eti ve bademciklerdeki büyüme normale dönmediği gibi artarak devam edebilir. Bazen de bu büyüme çocuğun günlük yaşamını olumsuz etkileyici boyutlara ulaşabilir.

Bademcik ve Geniz Eti Büyümesinin Çocuklarda Yol Açtığı Sorunlar;

• Burundan nefes alma güçlüğü,
• Sürekli ağızdan nefes alma,
• Genizden konuşma,
• Ağzı açık uyuma, ağız kokusu, ağız kuruluğu ve geniz akıntısı,
• Orta kulakta havalanma bozukluğu ve buna bağlı kulak zarında çökme, kulak zarında delinme, sık tekrarlayan orta kulak iltihabı,
• Nefes alırken hırıltılı ses çıkarma,
• Baş ağrısı,
• Öksürük, geniz akıntısı,
• Sinüzit,
• Horlama,
• Uykuda esnasında nefes almanın durup, bir süre sonra yeniden başlaması (uyku apnesi),
• Huzursuz uyuma,
• İştahsızlık, halsizlik, büyüme ve gelişme geriliği,
• Çene ve yüz kemiklerinde gelişim bozukluğu,
• İdrar kaçırma.

Geniz eti ve bademcikler yalnızca enfeksiyon sonucu büyümezler. Bazen alerji, bazen de gastro-özafagial reflü sonucu da büyüyebilirler. Bu çeşit büyümeler 2-3 ay süren alerji tedavisi ve reflü tedavisi sonucu eski haline dönerler. Özellikle kış aylarında üst üste gelen enfeksiyon sonucu büyüyen geniz eti ve bademcikler bahar ve yaz aylarında küçülerek eski haline dönebilirler. 3-5 yaş arası en yüksek seviyesine ulaşan geniz eti ve bademcik büyümesi 5-7 yaş dolaylarında gerilemeye başlar, 11-12 yaş dolaylarında – ergenlik döneminde normal erişkin boyutuna döner. 

Geniz eti büyüklüğü; çocuklarda %80-90 boyutlarında bile olsa tek başına ameliyat olması için yeterli değildir. Aşağıdaki bulgulardan bir ya da birkaç tanesinin geniz eti büyüklüğüne eşlik ettiği durumlarda geniz etinin alınması değerlendirilmelidir. 

GENİZ ETİ NE ZAMAN ALINMALIDIR?

• Geniz etinin sürekli burun tıkanıklığına neden olacak kadar büyük olması,
• Çocuğun sürekli ağzı açık uyuması ve aşırı horlaması,
• Uykuda sürekli ve yüksek sesle horlama, nefesin bir süre durup ardından ani ve derin bir şekilde yeniden alınması, nefes alırken göğüs kafesinin ve kaburgaların içeri çekilmesi, burun kanatlarının belirgin hareket etmesi, sürekli ağzı açık uyuma ve ağızdan nefes alma, uykuda morarma veya belirgin renk değişikliği uyku apnesini gösterir ve acil operasyon gerekir,
• Yutma ve konuşma bozuklukları,
• Çene, diş ve yüz gelişiminde bozulma,
• Büyüme ve gelişme geriliği,
• Hiperaktivite sorunları
• Kalp ve akciğer sorunları,
• Adenoid yüz görünümü (yüzün orta kısmı basık, ağzı sürekli açık, üst çene öne doğru çıkık, üst damak kubbeli ve dar, dişlerde kapanma problemi) olması,
• Kronik ve tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları, sinüzitler,
• Kronik ve tekrarlayan orta kulak iltihabı, duyma azlığı, kulakta akıntı,
• Orta kulakta sıvı birikiminin 3 aydan daha uzun sürmesi.

Geniz eti; bademcik gibi bir kapsül dokusuna sahip olmadığı için ameliyat esnasında tam olarak çıkarılamayabilir. Geniz bölgesine yapışık olarak bir miktar geniz eti dokusu kalabilir. Erken yapılan ameliyatlardan sonra geniz etinde bir miktar büyüme olabilir. Mutlaka kontrol etmek gerekir.

BADEMCİK AMELİYATI NE ZAMAN YAPILIR?

• Tekrarlayan bademcik enfeksiyonları (yılda 5-7 kez),
• Uykuda nefes alma problemi (uykuda nefes durması, nefes almakta zorlanma, aşırı horlama, obstrüktif uyku apnesi),
• Bademcik çevresinde apse,
• Çok büyük bademciklerin, yutma, beslenme, büyüme, gelişme ve solunumu belirgin şekilde bozması. 

Geniz eti ve bademcik ameliyatına karar vermeden önce aile; çocuk doktoru, kulak burun boğaz uzmanı, kreş-anaokulu öğretmeni birlikte değerlendirme yapıp ortak karar vermelidir. Çok acil bir durum yoksa; bademcik ve geniz eti operasyonu için  solunum yolu enfeksiyonlarının azaldığı ve geçirilen enfeksiyonun solunum yollarında oluşturduğu etkilerin azaldığı bahar ve yaz ayları beklenmelidir. 5-7 yaşından sonra çocuklarda solunum yolu enfeksiyonlarının azalacağı, geniz eti ve bademcik dokusunun doğal olarak küçülebileceği unutulmamalıdır.

Dr.Yılmaz BAY
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı