Yüksek ateş  tüm anne ve babaların korkulu rüyasıdır.

Sevgili Anneler ve Babalar; ATEŞTEN KORKMAYINIZ.

Çünkü ateş, vücudun en önemli savunma mekanizmasıdır.Vücuda mikrop girdiğinde; vücut bu mikropla daha kolay savaşabilmek için ısısını yükseltir. Mikroplar normal vücut sıcaklığı olan 36-37 C ve daha altındaki sıcaklıklarda daha iyi büyür ve çoğalırlar. Vücut herhangi bir  enfeksiyon durumunda enfeksiyona neden olan mikropların; beslenmesini bozmak ve üremelerini engellemek için ısısını yükseltir. Ateş yüksekliğinde vücut savunmasını sağlayan beyaz kan hücreleri mikropların bulunduğu ortama daha hızlı gider ve o ortamda; daha çok mikropları öldürücü maddeler salgılar. Ateşin yükselme derecesi mikrobun ve bünyenin durumuna göre 38 ile 41,7 derece arasında olabilir. Ateş yüksekliği ile hastalığın ağırlığı arasında herhangi bir ilişki yoktur. Basit viral üst solunum yolu enfeksiyonlarında 40-41 C ye kadar yükselebilen bir ateş olabileceği gibi çok ağır bir enfeksiyon hastalığı bazen 38-38,5 C dolaylarında hafif bir ateşle de seyredebilir. Aile içinde havale geçiren birisi yoksa 41 dereceye kadar yükselen ateş çocuğunuzda genelde havaleye ya da olumsuz bir etkiye neden olmaz ve de çocuğunuzun mikroplarla iyi savaştığının bir göstergesidir. Ateşine hemen müdahale ederek onun bu savaşına engel olmayınız.

Çocuğunuzun normal vücut ısısı rektal ya da kulaktan 37,3-37,8 C arasındadır. Genelde çocuklarda ateş mikrobik hastalıklarda yükselir ve hastalığın ilk habercisidir. Karma aşılardan sonra 1-2-3 gün süre ile 38,5-39C’ye kadar hafif bir ateş yükselmesi olabilir. Bazen ortamın aşırı sıcak olması ya da çocuğun fazla giydirilmiş olması  da özellikle küçük çocuklarda her hangi bir hastalık olmadan ateşte hafif bir yükselme yapabilir. Çevre koşullarını düzenlemesi ve çocuğun giysilerinin azaltılması ile  bu ateş düşer.

ATEŞ NASIL ÖLÇÜLÜR?

Evde mutlaka vücut ısısını ölçen bir Termometre bulundurunuz. Bunlar pille çalışan ve ısıyı yazarak gösteren dijital termometreler olabilir. Çocuklarda 2 yaşına kadar en doğru ve en iyi ısı ölçümü dijital termometre ile makattan alınan ısı ölçümüdür. Çocuğunuzun vücut ısısını tam ve doğru bir şekilde ölçmek için dijital termometreyi 2 cm popodan içeriye girecek şekilde makata yerleştirin. 30 -60 saniye içerisinde sinyal verince çıkarıp okuyun. Ölçtüğünüz ısı 37,8C’nin altına ise normaldir. Eğer çocuğunuzda makattan ısı ölçümü yapmak istemiyorsanız; yanak içi ya da dil altından ısı ölçümü yapabilirsiniz. Bunun için dijital termometreyi dil altının arka tarafına ya da alt çenede yanakla alt damak arasına alt bölgeye gelecek şekilde yerleştirin.  Dudaklar kapalı olacak şekilde 20-30 saniye bekleyin, sinyal verince dereceyi çıkartıp okuyun. Ölçtüğünüz ısı 37,5C’nin altındaysa normaldir. Sıcak soğuk yiyeceklerden en az 20-30 dakika sonra ağız içi ve dil altı ateş ölçümü yapılmalıdır.  Makattan ve ağız içinden ısı ölçümü yapmak istemiyorsanız; kasık bölgesinden de ısı ölçümü yapabilirsiniz. Bunun için kasık bölgesini iyice temizleyip kurulayın. Dereceyi kasığa yerleştirdikten sonra bacağını karnına doğru kıvırın, sinyal verince çıkarıp okuyun. Ölçtüğünüz ısı 37,5C’nin altında ise normaldir. 

2 Yaş üstü çocuklarda; ateş ölçümünü kulaktan da yapabilirsiniz. Kulak zarı beyine  kan götüren ana damardan beslendiği için kulaktan ölçtüğünüz derece  beyindeki ısı merkezine ulaşan gerçek ısıya çok yakındır. Ölçüm yapmadan önce dış kulak yolunu kapatan kir olmadığından emin olmalısınız. Çocuğunuzda kulaktan ısı ölçümü yaparken her iki kulaktan da ikişer kez ölçüm alın ve en yüksek ölçüyü esas alın. Ölçtüğünüz ısı 37,8 C’nin altında ise normaldir

ÇOCUKLARDA 5 YAŞINA KADAR KOLTUK ALTINDAN ISI ÖLÇÜMÜ YAPILMAMALIDIR. Çünkü çocuklarda koltuk altından yapılan ısı ölçümü çok doğru olmayabilir. Koltuk altı dereceyi iyice kavrayamaz, koltuk altı terli olabilir, derece koltuk altına çok iyi yerleştirilemeyebilir. Ateş yüksekliğinde koltuk altındaki küçük damarlar kasıldığı için vücutta dolaşan sıcak kan koltuk altına tam olarak ulaşamamakta ve sonuçta koltuk altı ısı ölçümü gerçek vücut ısısını tam olarak yansıtamamaktadır.. 

            DİKKAT !!!! Lazerli ateş ölçer denilen uzaktan ateş ölçerlerle çocuğunuzun alnından ya da vücudun çeşitli yerlerinden ateşini asla ölçmeyiniz. Vücudun bu bölgeleri hava ile temas ettiği için ortam ısısından etkilenebilirler. Uzaktan ateş ölçerler gerçek ısıyı yansıtmadığı için sizi yanıltabilir.

ATEŞ NASIL DÜŞÜRÜLÜR?

Ateş; 37,8-39 derece arasında ise herhangi bir ilaç kullanmayın ve aşağıdaki önlemleri alın

• Öncelikle üzerinde ki fazla giysileri çıkartın.
• İnce hafif ve vücudunu sıkmayan giysiler giydirin.
• Ortamın sıcaklığını düşürün. Bulunduğu odanın sıcaklığını olanak varsa 20-22 C ye kadar indirebilirsiniz.
• Ateşli çocuklarda solunum ve terleme ile fazla su kaybı olur. Bol su ve sulu gıdalar vermelisiniz.
• Yemek için zorlamayın ancak yemek istiyorsa da kısıtlamayın.
• İstirahat için zorlamayın ancak aşırı fiziksel aktiviteyi azaltıcı önlemler alın.
• 39 C’nin üzerindeki ateşlerde vücudunu ılık suya batırılmış bezlerle silebilirsiniz
• Hafi bir yelpazeleme de yapabilirsiniz.
• Bir vantilatör ya da kurutma makinesini çalıştırarak da çocuğun vücut ısısının düşmesine yardımcı olabilirsiniz.

Ateş; 39C’nin üzerinde ise yukarıda ki önlemlere ek olarak doktorunuzun önerdiği ağrı kesici, ateş düşürücü ilaçtan (paracetamol ya da 6 ay üzerinde ibuprofen cinsi) çocuğunuzun kilosuna göre doktorunuzun önerdiği dozda verin. En az 1-2 saat bekleyin. İlaç etkisini göstermeye genellikle yarım saatte başlar, 2 saatte etkisini tam olarak gösterir. Ateşin tam olarak kontrol altına alınabilmesi için ilaç alındıktan sonra 4 saatin geçmesi gerekir. İlaç verdikten 2 saat sonra ateşte düşme eğilimi başlamışsa; herhangi bir ek önlem almadan  daha 2 saat beklemelisiniz. Ateş düşürücü ilaç verdikten 2 saat sonra ateş düşmeye başlamamışsa ya da daha da yükselmişse ılık su ile çocuğunuzun vücudunu silebilirsiniz. 39,5 derecenin üzerinde ki özellikle 40-41 derece dolaylarında ki ateşte mutlaka doktorunuza danışmalısınız.

ATEŞ YÜKSELİRKEN ÇOCUĞUNUZDA ÜŞÜME TİTREME OLMASI NORMALDİR. VÜCUT TİTREYEREK ISISINI YÜKSELTEBİLİR. TİTRİYOR, ÜŞÜYOR DİYE; ENDİŞE ETMEYİN, DAHA FAZLA SARMAYIN, ÜZERİNDEKİ GİYSİLERİ AZALTIN, ORTAMIN SICAKLIĞINI DÜŞÜRÜN. ÜŞÜME-TİTREME ESNASINDA VÜCUT; ISISINI YÜKSELTMEK İÇİN EL VE AYAK DAMARLARINI DARALTIR. ÜŞÜYEN, TİTREYEN ÇOCUĞUN AYAKLARINA ÇORAP, ELLERİNE ELDİVEN GİYDİREBİLİRSİNİZ. BÖYLELİKLE EL VE AYAK DAMARLARINI GENİŞLETEREK EL VE AYAKLARDAN DA VÜCUT ISISININ DÜŞMESİNİ SAĞLAYABİLİRSİNİZ. VÜCUDUNUN GERİ KALAN YERLERİNİ MUTLAKA AÇMALISINIZ.      

ILIK SU İLE ATEŞ NASIL DÜŞÜRÜLÜR?

1. Geniş bir kap içerisinde vücut sıcaklığının 2 derece altında genellikle 35-37 C dolaylarında bir su hazırlayın.

2. Çocuğun vücudunu tahriş etmeyecek yumuşak birkaç bez, havlu, çocuğunuzun pamuklu atletleri ya da süngerlerden birkaç adet  bu suyun içerisine koyun.

3. Bebeğinizin üzerinde ki tüm giysileri çıkartarak onu kuru bir havlu üzerine yatırın.

4. Ilık suya koyduğunuz bezleri çocuğunuzun alın bölgesine, boyun altı, koltukaltı, kasık bölgesi gibi büyük atar damaların geçtiği bölgeye koyun ve bu bezleri her 2-3 dakikada bir değiştirin. Diğer bezlerle vücudun damardan zengin olan yüz, karın, kol, ekleminin iç yüzü, el bileklerinin iç yüzü, diz ekleminin iç yüzü gibi bölgelerini özellikle silin.  Ana damarlar bu bölgelerden geçtiği için silme işlemi ile ateş daha kolay düşecektir.

5. Silme işlemi uyguladığınız  bezleri de her 2-3 dakika da bir değiştirin.

6. Çocuğunuzda yüz, karın kol içi, diz içi gibi bölgelere  ıslak bezler koyup beklemeyin. Mutlaka ıslak bezle vücuda  silme işlemi uygulayın.

7. Ilık suya batırılmış bezle silme işlemi ile ateşi düşürmek için silme işlemini aralıksız olarak 20-30 dakika süreyle sürdürülmesi gerekir. Çocuğunuz ağlasa da bu silme işlemini sürdürmelisiniz.

8. EN PRATİK ISI DÜŞÜRME YÖNTEMİ;GENİŞ BİR KAB İÇİNE 34-35C DOLAYLARINDA BİR SU HAZIRLAYIN. ÇOCUĞUNUZUN KISA KOLLU BİR ATLETİNİ BU SUDA İYİCE ISLATIN. ISLATTIĞINIZ BU ATLETİN FAZLA SUYUNU BAŞINA SIKIN. SONRADA ISLAK ATLETİ ÇOCUĞUNUZA GİYDİRİN. ATLET ÇOCUĞUNUZUN ÜZERİNDE 5-6 DAKİKA KALDIKTAN SONRA AYNI İŞLEMİ YİNELEYİN. 20-30 DAKİKA İÇİNDE ATEŞİN DÜŞMEYE BAŞLADIĞINI GÖRECEKSİNİZ.

9. Eğer bebeğiniz ılık suyla silme işlemine çok şiddetli tepki gösteriyorsa ılık suyla banyo yaptırabilirsiniz.

ILIK SU İLE BANYO NASIL YAPTIRILIR?

1. Geniş bir kap ya da küvet içinde 36-37 C dolaylarında su hazırlayın.
2. Bebeğinizi boynundan altı bu suyun içerisinde olacak şekilde küvete oturtun. (Bebeğiniz çok ağlıyorsa bebeğinizle birlikte sizde küvete girebilirsiniz.) 20 ile 30 dakika süre ile küvet içinde bebeğinizi tutmalısınız 
3. Banyodan çıktıktan sonra yumuşak bir havluyla vücudunu silin.
4. Çocuğunuzun üzerine ince, hafif ve vücudu sıkmayan yumuşak giysiler giydirin.
5. Ilık suyla sildikten ya da ılık su ile banyo yaptırdıktan 1-2 saat sonra ateş düşmeye başlamadıysa çocuğunuzu giydirmeden kuru bir havlu üzerine yatırın. Vücut üzerinde hafif bir akım olacak şekilde 20-30 dakika süre ile yelpazeleme işlemi uygulayabilirsiniz.
6. Ilık suyla 1-2 dakika süreyle duş aldırmanın ateşin düşürülmesine hiçbir yayarı yoktur, asla yapmayınız.      

            Ateşi düşürmek için alkol, sirke ve kolonya kullanmayın.          

Soğuk su ile çocuğunuza duş aldırmayın. Alnına ve vücuduna soğuk suya bastırılmış bezler koyup beklemeyin. Çünkü bu işlemler derideki damarları daraltarak ateşin düşmesini engellemekte ve vücudun iç ısısını yükselterek çocuğunuzun havale geçirme riskini arttırmaktadır.

ATEŞLİ HAVALE

Çocuğu olan tüm ailelerin kabusu olan ve çocuk hekimliğinin en acil problemi ateşli havale konusuna gelirsek;Aile içersinde ateşli havale geçiren birisi yoksa çocuğunuzun ateşli havale geçirme riski son derece düşüktür. Ateşli havale geçirse bile 1-2 kez ateşli havale çocuğunuzun beyninde kalıcı olumsuz bir etki yapmaz. Ateşli havale geçiren çocukların %30-40’ında havale esnasında  aileler çocuğun ateşli olduğunu fark etmeyebilirler. Ancak rektal  ya da kulaktan alınan ateş ölçümlerinde  ateş mutlaka 38 üzerindedir.

Havale (tıp dilindeki adıyla KONVÜLSİYON);beyin hücrelerinin normal dışı aktivite göstermesi sonucu; bilinç kaybı, katılaşma, istem dışı hareketler ya da tamamen hareketsiz kalma şeklinde kendini gösteren bir tablodur. Bu tablo; anne-baba ve çocuğu gören herkes için çok ürkütücü bir tablodur. Ateşli havale en çok 3 ay-6 yaş arası çocuklarda görülür(3 ay -6 Yaş arası görülme oranı: %5 dir). Ateşli havale özellikle viral üst solunum yolu enfeksiyonlarından sonra daha sık görülür. Orta kulak enfeksiyonları,mide barsak enfeksiyonları ve idrar yolu enfeksiyonları da havaleye neden olabilirler.Ateşin yükselme derecesi ile havalenin ortaya çıkması arasında herhangi bir ilişki  yoktur.Bazı çocuklar 38 C dolaylarındaki ateşte havale geçirirken bazı çocuklar 39-40-41 derecede havale geçirirler. Bazı çocuklar da 41- 41.7 C de bile havale geçirmezler.Çocuklar genelde ateşin yükseldiği ilk günlerde havale geçirirler.

BASİT ATEŞLİ HAVALE: Tipik bir basit ateşli havale de;önce bilinç kaybı ardında kol ve bacaklarda sert bir kasılma,bir kaç saniye sonra kollar,bacaklar ve yüzde ritmik kasılmalar gözlenmeye başlar. Bu süre basit ateşli havale de 15 dakikanın çoğunlukla da 5 dakikanın altındadır.Bu sertlik ve kasılmaların peşinden 20-30 dakika kadar süren bir uyku dönemi olur ve sonra çocuk tamamen normale döner.Gün içinde tekrarlamaz.Daha sonraki ateşlenme dönemlerinde tekrarlayabilir.Bir kez ateşli havale geçiren çocukta ateşli havalenin tekrarlama olasılığı %25-50 ,ailede ateşli havale geçiren varsa çocukta tekrarlama olasılığı %50-60 dolaylarındadır.Tekrarlayan basit ateşli havalede Epilepsi  (Sara nöbetleri) gelişme olasılığı  %2 dir. Basit ateşli havale iyi huyludur.Kalıcı bir beyin hasarı,zeka geriliği ve gelişim geriliğine neden olmaz. EEG ve MR tetkikleri yapılması gerekmez.İlaç tedavisi gerekmez.

KOMPLEKS ATEŞLİ AVALE:Ateşlenme sonrası bilinç kaybı kol ve bacaklarda çok sert kasılmalar olur. Bu kasılmalar genellikle vücudun bir tarafında daha fazladır. Kasılma dönemi 15 dakikadan daha uzun sürer(genellikle 30-45 dakika) Aynı gün içinde tekrarlar. Kompleks ateşli havalede Epilepsi  (Sara nöbetleri) gelişme olasılığı  %9 dur.EEG ve MR tetkikleri yapılması gerekir.EEG tetkiki genelde bozuktur.2-3 yıl süre ile ilaç kullanılması gerekebilir.

ÇOCUĞUNUZ ATEŞLİ HAVALE GEÇİRİYORSA

Çocuğunuz gözlerini bir noktaya dikti,sizi tanımıyor,uyaranlara cevap vermiyor,el kol ve bacaklarında kasılma ve titremeler var,ağzında köpüklenme var ise çocuğunuz nöbet (Havale) geçiriyor demektir.

        Aşağıdaki önerileri uygulayınız:

1. Panik yapmayın ve etraftaki diğer insanlara da panik yapmamaları gerektiğini söyleyin.
2. Çocuğunuzu pencere kenarına yumuşak bir yere yatırın. Temiz hava alabilmesi için pencereyi açın.
3. Çocuğunuzu ayıltmaya çalışmayın, yüzüne vurmayın, sarsmayın, çocuğunuzun ağzından nefes vermeye kalkmayın. Havale esnasında ateşini düşürmeye kalkmayın. Başından soğuk su dökmeyin. Soğuk su dolu küvete koymayın.
4. Çocuğun ağzını açmak için elle veya yabancı cisimle zorlamayın. Dilini ısırmaması için bir çorba kaşığının sap kısmına bir bez sarın ve bu kaşığı dişlerinin arasına yerleştirin. Asla zorlamayın.
5. Hava yolunu açmak için başını hafifce arkaya doğru götürün.
6. Ağzında emzik varsa çıkartın.
7. Çocuğunuz ateşli havale geçiriyorsa; ortamın sıcaklığını düşürün. Havale bittikten sonra üzerideki giysileri çıkartın. Özellikle büyük damarların geçtiği koltuk altı, boyun altı ve kasıklara ılık suyla ıslatılmış beler koyun ve sık sık bu bezleri değiştirin. Büyük damaların geçtiği bölge de ıslak bezler dururken ayrıca  tüm vücuda ılık suya batırılmış bezle  silme işlemini uygulayabilirsiniz.
8. Havale geçiren çocuk kesinlikle küvete sokulmamalıdır.
9. Çok büyük bir olasılıkla 0,5-1-2-3-4-5 dakika içinde havale sonlanacaktır. PANİK YAPMADAN SAKİNCE BU SÜRENİN KENDİLİĞİNDEN SONLANMASINI BEKLEYİN. ÇOCUĞUNUZA YAPACAĞINIZ HER TÜRLÜ İŞLEM ONUN BU SÜREDEN DAHA FAZLA OLUMSUZ ETKİLENMESİNE NEDEN OLUR. HASTANEDE BİLE OLSANIZ DOKTORUNUZ BU SÜRENİN KENDİLİĞİNDEN SONLANMASINI BEKLEYECEKTİR.
10. Yukarıdaki işlemleri sürdürürken doktorunuzu ya da en yakın sağlık kuruluşunu arayınız ve onlara ulaşmak için gerekli hazırlıkları yapınız.
11. Çocuğunuz havale geçirirken arabaya binip hastaneye gitmeyin.
12. Havale bittikten sonra havalenin nedenlerinin araştırılması için mutlaka doktorunuzla iletişime geçmelisiniz.

Dr. Yılmaz Bay
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı