ÇOCUKLARDA DİŞ ÇIKARMA VE DİŞ BAKIMI

Diş çıkarma yaşı çocuktan çocuğa değişir. Bebeğinizin süt dişleri (Geçici Dişler) 20 tanedir ve diş çekirdekleri daha anne karnında iken oluşmuştur. Ancak çene kemiğini yararak dışarı çıkmaya başlaması ortalama 6-8 ay dolaylarında olur. İlk dişin çıkışı bazen doğumda olabildiği gibi bazen 13-14 ay dolaylarında da olabilir. Erken diş çıkarmak olağan üstü bir gelişme olmadığı gibi, diş çıkarmanın gecikmesi de gelişmesinin geri kalması anlamına gelmez. Çocuklar dişlerini düzensiz aralıklarla ve çift-çift çıkartırlar. Süt dişleri (Geçici dişler) 5-7 yaşlarında dökülmeye başlarken yerine gelen kalıcı dişler iyi bakılırsa yaşam boyu çenede kalır.

 Geçici dişlerin çıkma sırası yaklaşık şöyledir;

• 2 adet Alt ön kesiciler: 6-8 ay dolaylarında çıkar, 5-7 yaş dolaylarında yerini kalıcı dişlere bırakır.
• 2 adet üst ön kesiciler: 7-9 ay dolaylarında çıkar, 7-8 yaş dolaylarında yerini kalıcı dişlere bırakır.
• 2 adet üst yan kesiciler: 8-10 ay dolaylarında çıkar, 7-9 yaş dolaylarında yerini kalıcı dişlere bırakır.
• 2 adet Alt yan kesiciler: 10-12 ay dolaylarında çıkar, 7-9 yaş dolaylarında yerini kalıcı dişlere bırakır.
• 4 adet Alt ve üst birinci küçük azı dişler (1.Premolar Diş): 12-18 ay dolaylarında çıkar, 10-11 yaş dolaylarında yerini kalıcı dişlere bırakır
• 4 adet Alt ve üst Köpek dişleri (Kanin dişleri): 18-24 ay dolaylarında çıkar, Alt çene köpek dişleri 9-11 yaş, Üst çene  köpek dişleri (Göz dişleri) 11-13 yaş dolaylarında yerini kalıcı dişlere bırakır.
• 4 adet Alt ve üst ikinci küçük azı dişleri(2.Premolar Diş): 24-36 ay dolaylarında çıkar, 11-13 yaş dolaylarında yerini kalıcı dişlere bırakır.

20 adet olan geçici dişler 5-7 yaş dolaylarında çıkış sırasına göre dökülmeye başlarken yerlerine gelen kalıcı dişler 5-7 yaş dolaylarında çıkmaya başlar. Bazen bir diş tam dökülmeden yerine gelen kalıcı diş erkenden dişin arkasından  gözükebilir. Telaşlanmayın. Öndeki dişi çektirmeyin. Kalıcı diş; geçici dişi iterek olması gereken yere yerleşecektir.

4 Adet alt ve üst birinci büyük azı dişler (1.Molar- Halk arasındaki deyimi ile 6 yaş dişi) 6-7 yaş dolaylarında çıkar. Küçük azı dişler dökülmeden onu hemen arkasında çıktığı için geçici diş gibi değerlendirilir ancak iyi bakılırsa yaşam boyu çenede kalır. O nedenle bakımına çok özen gösterilmelidir.

4 adet alt ve üst ikinci büyük azı (2. Molar-Halk arasındaki deyimi ile Azı dişler) 12-13 yaş dolaylarında çıkar ve yaşam boyu çenede kalır. 

4 adet 3.büyük azı dişler (3. Molar- Halk arasındaki deyimi ile 20 yaş dişi ya da akıl dişi) 17-25 yaş dolaylarında çıkar ve iyi bakılırsa yaşam boyu çenede kalır. Bazen 3. büyük azı dişler (3. Molar-20yaş dişi ya da akıl dişi) çene kemiğini yararak dışarı çıkmayabilir ve çene kemiği içerisinde gömülü kalabilir. Bu tamamen normaldir.

Diş çıkarma döneminde bebeğiniz biraz huysuz, huzursuz, mızmız olabilir. Devamlı salyası akar, oyuncaklarını ve sert cisimleri çiğner. Biraz ateş, öksürük, burun akıntısı, bazen de ishal olabilir. Paracetemol ya da İbuprofen cinsi bir ağrı kesici-ateş düşürücü kullanabilirsiniz. Eğer ateş 3 günü geçtiği halde hala ısrarla 38,5 C’nin üzerinde seyrediyorsa mutlaka doktorunuza danışmalısınız. Çocuğunuz diş çıkartırken ne bulursa ağzına götürür ve dişlerini kaşır. Çocuğunuz ağzına götürdüğü bu eşyalardan mikrop almış olabilir. 

Dişlerini kaşıması için ona buzdolabında soğutulmuş ya da buzlukta dondurulmuş anne sütü verebilirsiniz. Elinizle diş çıkartılan bölgeyi ovalayabilirsiniz. Yine elinizi soğuk suya batırıp dişlerine sürebilirsiniz. Bebekler için özel olarak hazırlanmış özel dişliklerden de yararlanabilirsiniz. Hatta yaşına göre kemirmesi için elma, armut, ekmek kabuğu, yeşil soğan  gibi yiyecekleri de dişlerini kaşıması için eline verebilirsiniz. 

Bebeğinizin dişlerini; çıktığı andan itibaren nemli bir tülbent ya da gazlı bezi parmağınıza dolayarak silebilirsiniz. 12-18 ay dolaylarına geldiğinde bebeğinizin dişlerini ekstra yumuşak bir diş fırçası ile fırçalayabilirsiniz. Bebeğiniz için kullandığınız diş fırçası; çok yumuşak-yumşak, küçük başlı, yuvarlatılmış uçlu, sentetik-naylon kıllardan üretilmiş, iki dişini kapsayacak büyüklükte olmalıdır. 1 yaşına kadar çocuğunuza diş macunu kullanmayınız. 1 yaşından sonra çocuklar için özel olarak üretilmiş, flüorürlü, organik, yutulabilir bir diş macunundan mercimek büyüklüğünde bir miktar kullanabilirsiniz. 2 yaşında diş macununu mercimek büyüklüğünde kullanabilirsiniz. 2 yaşından sonra sabah akşam düzenli olarak dişlerini kendisi fırçalamalıdır. Ancak çocuğunuzun dişlerini fırçalaması yeterli olmayabilir. Çocuğunuz kendisi dişlerini fırçaladıktan sonra siz de çocuğunuzun dişlerini 2-3 dakika daha etkin bir şekilde fırçalamalısınız. Kendi dişlerinizi de sabah akşam en az 2-3 dakika uygun bir şekilde çocuğunuzun yanında fırçalayarak ona örnek olmalısınız.

Çocuğunuzun dişlerini fırçalamaya; yemekten 20 dakika sonra, kuru bir fırça ile azı dişlerin üst çiğneme yüzeyinden başlayabilirsiniz. Azı dişlerin üst çiğneme yüzeyi; dişin en sert kısmı olduğu için fırça ıslanıp yumuşamadan ilk olarak fırçalanmalıdır. Alt ve üst çiğneme yüzeylerini fırçaladıktan sonra; alt ön dişlerin dış yüzeyinden başlayıp arkaya doğru ilerleyebilirsiniz. Dış yüzeyler bittikten sonra iç yüzeyleri fırçalamalısınız. Fırçalamayı 45 derecelik bir açı ile diş eti hizasından başlayarak ağız boşluğuna doğru yumuşak hareketlerle yapmalısınız. Diş fırçalama esnasında her 2 diş birlikte fırçalanabilir. Ön dişler, köpek dişleri ve 20 yaş dişleri tek tek fırçalanmalıdır. Her dişin üzerinden en az 5-10 kez geçtiğinizden emin olmalısınız.

Çocuğunuzun yan yana 2 dişi çıktığı andan itibaren, 2 diş arasını temizlemek için yumuşak, mumlu, kolay kayabilen diş ipi kullanmalısınız. Çocuğunuz 7-8 yaşına gelinceye kadar diş ipini kullanmayı tam olarak yapamayabilir. Siz yardımcı olmalısınız. Daha sonraki yaşlarda diş ipi kullanması için onu teşvik etmeli ve ona örnek olmalısınız.

Dişlerde aşınma olasılığına karşı; kola, greyfurt, portakal, mandalina,  limon gibi asitli yiyecek ve içeceklerden en az 1 saat sonra çocuğunuzun  dişlerini fırçalayınız.          

Bebeğinizi; tatlı ve şekerlemelerden mümkün olduğunca uzak tutunuz. Yalancı memeyi şeker, reçel, pekmez, bal, pudra şekeri gibi yiyeceklere batırarak çocuğunuza asla vermeyiniz. Yatmadan önce çocuğunuzu beslediyseniz mutlaka dişlerini fırçalamalısınız.

Dr. Yılmaz BAY

Çocuk Sağlığı Hastalıkları Uzmanı